Voor veel cliënten is wel of niet medicijnen gebruiken een lastig dilemma.

Ze hebben te maken met de werking maar ook met – soms nare – bijwerkingen.Hoe kunnen we deze tegengaan? Op deze vraag geeft de polikliniek bijwerkingen antwoord.

Van oudsher richt de psychiatrie zich – zoals de naam al zegt – op de psychiatrische en psychologische klachten van mensen. Als de klachten verdwijnen of stabiliseren is het doel van de behandeling behaald. Maar wat als de cliënt in de tussentijd 20 kilo is aangekomen, diabetes heeft ontwikkeld, pijn heeft tijdens het vrijen of niet te controleren, onwillekeurige bewegingen maakt? Voelt de cliënt zich dan wel beter? Wat als het middel erger is dan de kwaal?

Bij de behandeling van psychiatrische klachten worden medicijnen voorgeschreven, die naast een gewenste werking helaas ook vaak bijwerkingen hebben, zoals gewichtstoename, maag-darmproblemen, bewegingsstoornissen, vermoeidheid en seksuele functiestoornissen. Deze bijwerkingen kunnen van grote invloed zijn op de lichamelijke gezondheid en de kwaliteit van leven. Het is zoeken naar een goede balans tussen werking en bijwerkingen.

Geny Sibon, coördinerend verpleegkundig specialist Eemland: ‘Zowel behandelaren als patiënten worden zich er steeds meer van bewust dat de negatieve bijeffecten van psychofarmaca niet iets is wat erbij hoort. Integendeel: het iets is waar je wat aan kunt doen, zeker als we er snel bij zijn.’

expertisecentrum
De polikliniek bijwerkingen is een expertisecentrum op het gebied van bijwerkingen van medicijnen voor psychiatrische klachten. Het doel is nadelige bijwerkingen en gezondheidsrisico’s op te sporen en zoveel mogelijk te beperken. Door van medicatie te veranderen of door een gerichte leefstijltraining kunnen lichamelijke klachten afnemen en het welbevinden toenemen. Dankzij dit soort gerichte interventies lukt het soms om cliënten van de antidiabetica af te krijgen of van bewegingsstoornissen af te helpen.

Freek Boom, coördinerend verpleegkundig specialist Gooi en Vechtstreek:‘De polikliniek bijwerkingen heeft een toegevoegde waarde als het gaat om het beoordelen van medicatie-gerelateerde klachten, in het vaststellen van interactie van medicatie en daarnaast aandacht te hebben voor de leefstijl van de patiënt.’

medicatieswitch of leefstijl coaching?
We werken in GGz Centraal met een triagesysteem. Via de ‘Somatische mini Screen’ (SmS*) worden alle cliënten van GGz Centraal gescreend op mogelijke bijwerkingen, somatische risico’s en klachten. Cliënten met klachten of risico’s moeten worden doorgestuurd naar een polikliniek bijwerkingen. In een uitgebreidere screening kijken we naar alle medicatie en mogelijke bijwerkingen. De uitkomsten en adviezen (bijvoorbeeld verandering van medicatie of gerichte leefstijltraining) bespreken we met de behandelende arts. Desgewenst assisteert de polikliniek bijwerkingen in de uitvoering van het advies, bijvoorbeeld bij een medicatieswitch.

verpleegkundig specialisten
De polikliniek bijwerkingen bevindt zich op het grensvlak tussen psychiatrie en somatiek, daardoor is het een gebied dat goed past bij verpleegkundige specialisten. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de polikliniek bijwerkingen rondom verpleegkundig specialisten is georganiseerd. Per regio is één coördinerend verpleegkundig specialist aangesteld die hier samenwerkt met andere verpleegkundig specialisten en verpleegkundigen. Daarnaast werkt hij of zij bovenregionaal samen aan beleidsvorming, intervisie en deskundigheidsbevordering.

Mariëlle de Ruijter, coördinerend verpleegkundig specialist Flevoland: Een patiënte ontwikkelde tepelvloed als bijwerking van een antipsychoticum. Via de huisarts kwam zij bij een specialist terecht in het algemeen ziekenhuis die haar een hormoon-remmend middel voorschreef waardoor het antipsychoticum minder goed werkte. Binnen de polikliniek bijwerkingen werd duidelijk dat omzetting van het antipsychoticum voldoende was om de tepelvloed te stoppen.

wetenschappelijk onderzoek
De polikliniek bijwerkingen werkt met gevalideerde vragenlijsten, draagt bij aan onderzoek en past nieuwe kennis toe in diagnostiek en behandeling. In onderzoek dat GGz Centraal doet naar psychotische stoornissen is specifiek aandacht voor bijwerkingen zoals bewegingsstoornissen, seksuele- en metabole bijwerkingen. Onderzoeksvragen richten zich onder meer op de differentiatie tussen symptomen en bijwerkingen. Er is bijvoorbeeld voor een onderzoek naar inactiviteit gebruik gemaakt van de data van de polikliniek bijwerkingen.

(Tenback DE et al, (2013) Risk factors for inactivity in patients in long-term care with severe mental illness Tijdschr. Psychiatr. 55(2):83-91).

De polikliniek bijwerkingen van GGz Centraal kan met recht uniek in Nederland worden genoemd. In de loop der jaren hebben we veel expertise opgedaan. Deze delen we graag met collega instellingen. Landelijk dragen we bij aan scholing en voorlichting. Ook kunnen cliënten van buiten GGz Centraal aangemeld worden voor diagnostiek en advies op de polikliniek bijwerkingen. Neem daarvoor contact op met polikliniekbijwerkingen@ggzcentraal.nl 

vragen?

Wilt u meer weten over de polikliniek bijwerkingen? Neem dan gerust contact op met Marielle de Ruijter, m.deruijter@ggzcentraal.nl.
Stuur uw vraag of opmerking naar: resultatenvertellen@ggzcentraal.nl

———-

(*) Ruijter M de. Somatische mini Screen 2015; Aivailable at:https://www.platformpsychofarmaca.nl/

aanvullende informatie

> polikliniek bijwerkingen

een voormalig cliënt aan het woord

interview met een verpleegkundige